Dobór próby

Podczas planowania badania empirycznego (np. ankiety) kwestia doboru próby jest bardzo ważna. Zanim zaczniesz zbierać dane, musisz określić, w jaki sposób wybierzesz osoby, które wezmą udział w badaniu.

Badanie pełne a próba losowa

Pierwsze pytanie brzmi, czy trzeba dobrać próbę, czy też zostanie przeprowadzone badanie pełne. W badaniu pełnym zbierasz dane o wszystkich osobach z populacji albo masz już dane o wszystkich tych osobach. Dzieje się tak często na przykład wtedy, gdy pracujesz z danymi administracyjnymi (np. listami ocen wszystkich studentów na uniwersytecie) albo masz dostęp do danych użytkowników (np. danych sprzedażowych w sklepie internetowym). W praktyce badania pełne są zwykle trudne do zrealizowania, ponieważ są kosztowne i czasochłonne. Dlatego jeśli piszesz pracę licencjacką lub magisterską i chcesz przeprowadzić ankietę, najprawdopodobniej będziesz musiał zdefiniować próbę.

Populacja i próba

Jak wyjaśniono powyżej, w badaniu pełnym pracujesz ze wszystkimi osobami z populacji podstawowej. Masz więc dane dotyczące całej populacji. Czym jest populacja? Populacja to wszystkie elementy, które są istotne z punktu widzenia badania. Mogą to być na przykład wszystkie osoby, o których na podstawie ankiety ma zostać sformułowany wniosek lub stwierdzenie. Próba to wybór z całej grupy elementów, czyli wybór z populacji.

Rodzaje doboru próby

Istnieje kilka sposobów doboru próby. Procedura doboru próby określa więc sposób i kroki, za pomocą których wybierasz elementy ze swojej populacji. Można wyróżnić trzy główne grupy procedur doboru próby:

• Dobór probabilistyczny
• Dobór celowy
• Dobór arbitralny

Dobór probabilistyczny

Gdy stosujesz dobór probabilistyczny, otrzymujesz próbę losową. Potrzebujesz na przykład listy wszystkich elementów populacji, z której losowo wybierasz jednostki. Ważne jest, aby prawdopodobieństwo znalezienia się każdego elementu w próbie było znane. W prostym losowaniu każdy element ma takie samo prawdopodobieństwo wyboru.

Przykładem może być losowy wybór gospodarstw domowych z centralnego rejestru ludności miasta. Za pomocą komputera możesz następnie losowo wybrać z tego rejestru na przykład próbę 1000 adresów w mieście. Potem kontaktujesz się z tymi gospodarstwami domowymi i prosisz je (lub wybranego członka gospodarstwa domowego) o udział w ankiecie.

Dobór probabilistyczny jest jednak często trudny do zastosowania w praktyce, ponieważ w wielu przypadkach nie istnieje lista populacji albo procedura takiego doboru jest zbyt rozbudowana, aby wdrożyć ją w mniejszych badaniach empirycznych.

Dobór probabilistyczny można przeprowadzić jednoetapowo lub wieloetapowo. Dobór jednoetapowy oznacza, że wybierasz elementy w jednym kroku. Dobór wieloetapowy oznacza, że dokonujesz wyboru w kilku krokach. Na przykład w pierwszym etapie wybierasz 50 gmin w danym regionie, a w drugim etapie wybierasz po 50 adresów z każdej z tych gmin.

Dobór celowy

Dobór celowy opiera się na określonych kryteriach i na rozkładzie cech w populacji. Dobrze znanym przykładem doboru celowego jest dobór kwotowy. Aby dobrać próbę kwotową, sprawdzasz, jak określone cechy (np. wiek i płeć) rozkładają się w Twojej populacji. Cechami kwotowymi mogą być płeć, wiek, poziom wykształcenia, miejsce zamieszkania, różne szczeble hierarchii w firmie, staż pracy w firmie itd.

Na przykład jeśli prowadzisz ankietę w handlu detalicznym i widzisz, że w Twojej populacji jest 40% młodych kobiet, 30% starszych kobiet, 20% młodych mężczyzn i 10% starszych mężczyzn, starasz się uzyskać taki sam rozkład również w próbie.

Dobór kwotowy jest szczególnie rozpowszechniony w badaniach rynku i opinii publicznej, a także często stosowany w pracach licencjackich lub magisterskich. Ta forma doboru próby jest mniej czasochłonna i mniej kosztowna, a przy tym dobrze sprawdza się także w mniejszych badaniach empirycznych. Ważnym założeniem jest jednak to, że masz informacje o swojej populacji i wiesz, jak rozkładają się w niej określone cechy (np. wiek, płeć itd.).

Dobór dogodny

Trzecią grupą metod jest dobór dogodny. Do próby trafiają osoby, do których łatwo dotrzeć i które chcą wziąć udział w badaniu. Tak dobrana próba może różnić się od populacji, dlatego trzeba ostrożnie uogólniać uzyskane wyniki.

Dobór próby w ankietach online

W przypadku ankiet online zazwyczaj trudniej jest z góry określić dobór próby. W większości przypadków nie istnieje lista populacji, z której można dokonać wyboru. Jedną z możliwości jest regularne sprawdzanie już wypełnionych kwestionariuszy w trakcie trwania badania i kontrolowanie rozkładów cech kwotowych. Jeśli na przykład zauważysz, że starsze kobiety są niedoreprezentowane, możesz nadal aktywnie zwracać się do tej grupy docelowej lub pisać do niej. Celem jest jak największe zbliżenie się do planu kwotowego.

Uwaga ogólna

Niezależnie od tego, którą metodę doboru próby wybierzesz, bardzo ważne jest, aby dobrze wyjaśnić swoje podejście w pracy licencjackiej lub magisterskiej i przedstawić je w zrozumiały sposób. Dla czytelnika pracy powinno być jasne, jaka jest populacja i próba w Twoim badaniu oraz w jaki sposób zostały one dobrane.

W swojej pracy należy odpowiedzieć na następujące pytania:

• Kto tworzy populację, a kto został wybrany i przebadany?
• Dlaczego wybrano właśnie te osoby?
• Jak skontaktowano się z respondentami?