Skala Likerta

Do czego potrzebna jest skala Likerta? Załóżmy, że sformułowano hipotezę, w której występuje zmienna, której nie można zmierzyć bezpośrednio, czyli tak zwana zmienna latentna. Jak zatem zmierzyć taką zmienną w kwestionariuszu?

Zmiennymi latentnymi są na przykład dobrostan fizyczny lub świadomość ekologiczna. Dlaczego tych zmiennych nie da się zmierzyć bezpośrednio? Oczywiście w kwestionariuszu można po prostu zapytać: „Jaki jest Twój poziom świadomości ekologicznej?”.

Jednak zmierzenie świadomości ekologicznej tylko za pomocą tego jednego pytania będzie bardzo trudne albo bardzo niedokładne, ponieważ świadomość ekologiczna składa się z kilku wymiarów.

Pierwsza osoba myśli: działam w organizacji zajmującej się ochroną zwierząt i opiekuję się zwierzętami w potrzebie, więc zaznacza „bardzo wysoki”, ale z drugiej strony trzy razy w roku odbywa daleką podróż samolotem.

Kolejna osoba myśli: moja świadomość ekologiczna jest bardzo wysoka, wiem, że należy segregować odpady i nie jeździć samochodem bez przerwy, więc moja świadomość ekologiczna jest wysoka, ale sam się do tego nie stosuję. Czy taka osoba zaznaczy „wysoki” czy „niski”?

Oczywiście można zadać tylko to jedno pytanie, aby zmierzyć świadomość ekologiczną, ale z uzyskanymi odpowiedziami niewiele będzie można zrobić.

Skale

Aby odpowiednio mierzyć zmienne latentne, takie jak świadomość ekologiczna, stosuje się skale. Skala to grupa pytań, np. pytanie 1, 2, 3 i 4, z kategoriami odpowiedzi od np. „zdecydowanie się zgadzam” do „zdecydowanie się nie zgadzam”. Łącznie pytania te służą do pomiaru zmiennej latentnej.

Dzięki zastosowaniu kilku pytań pomiar staje się dokładniejszy. Taka skala nazywana jest również skalą wielopozycyjną.

Jednym z najbardziej znanych narzędzi jest skala Likerta. Służy ona do pomiaru postaw. Skala Likerta składa się z kilku stwierdzeń, tak zwanych pozycji. Pozycje te rejestrują poziom zgody lub niezgody respondenta. Respondenci mogą więc wskazać, w jakim stopniu nie zgadzają się lub zgadzają ze stwierdzeniem na wielostopniowej skali odpowiedzi.

Zwykle stosuje się 4- lub 5-stopniową skalę odpowiedzi dla każdej pozycji.

Skala 4-stopniowa:

• dotyczy (1)
• raczej dotyczy (2)
• raczej nie dotyczy (3)
• nie dotyczy (4)

Skala 5-stopniowa:

• dotyczy (1)
• raczej dotyczy (2)
• częściowo dotyczy, częściowo nie dotyczy (3)
• raczej nie dotyczy (4)
• nie dotyczy (5)

Nie da się ogólnie rozstrzygnąć, czy kategoria środkowa jest przydatna.

W niektórych przypadkach sensowne jest udostępnienie respondentom „neutralnej” kategorii środkowej, aby nie zmuszać ich do wyboru jednej ze stron. Z drugiej strony istnieje ryzyko, że wielu respondentów będzie chętnie wybierać kategorię środkową, co może zmniejszyć wartość informacyjną wyników.

Pytania w skali Likerta

Teraz pojawia się kolejne pytanie: jak opracować właściwe pytania? Czy po prostu wymyślić je samodzielnie?

To nie jest dobry pomysł, ponieważ w takim przypadku trzeba byłoby włożyć dużo pracy w sprawdzenie, czy pytania rzeczywiście poprawnie mierzą zmienne latentne.

Poprawnym podejściem jest przeprowadzenie przeglądu literatury i wyszukanie skal, aby sprawdzić, czy istnieją już zwalidowane pytania, których można użyć do pomiaru zmiennych.

Jak najłatwiej rozpocząć przegląd literatury i wyszukiwanie skal? Zaczynamy po prostu od prostego, wstępnego wyszukania w Google hasła „kwestionariusz świadomości ekologicznej”.

Skala Likerta i tworzenie indeksu

Następnie wysyłasz kwestionariusz i respondenci go wypełniają. Załóżmy, że otrzymano wystarczającą liczbę odpowiedzi i badanie zostało zakończone. Co zrobić z odpowiedziami? Przyjrzyjmy się temu teraz.

Aby nie było zbyt dużo tekstu, ponownie użyjmy tego przykładu:

Uczestnicy badania zaznaczyli odpowiedzi od „zgadzam się” do „nie zgadzam się” dla pytań od 1 do 4. Gotowe badanie można teraz wyeksportować do programu Excel lub do numiqo; wtedy każdy wiersz przedstawia jednego respondenta, a kolumny przedstawiają 4 pytania. Pierwsza osoba zaznaczyła „2” przy pytaniu 1, „1” przy pytaniu 2, „3” przy pytaniu 3 i „2” przy pytaniu 4.

Teraz chcesz zmierzyć zmienną latentną za pomocą tych czterech pytań. W praktyce często zakłada się, że skale Likerta mają metryczny poziom pomiaru. Ściśle rzecz biorąc, odpowiedzi w skali Likerta są mierzone na skali porządkowej, ponieważ odległości między odpowiedziami prawdopodobnie nie są postrzegane przez uczestników badania jako równe.

W praktyce często tworzy się tak zwany indeks średniej. W tym celu oblicza się średnią dla każdego wiersza, o ile pozycje mierzą ten sam konstrukt i są zakodowane w tym samym kierunku. Otrzymujesz w ten sposób oszacowanie zmiennej latentnej.

Indeks średniej można również łatwo utworzyć w numiqo. W tym celu skopiuj dane do tej tabeli i kliknij „Przekształć dane”. Następnie kliknij „Tworzenie indeksu” i wybierz pytania od 1 do 4. Potem kliknij „Indeks średniej” i wpisz nazwę nowej zmiennej - gotowe! Teraz możesz sprawdzić, czy pytania rzeczywiście mierzą zmienną latentną. Można to zrobić za pomocą tak zwanego współczynnika alfa Cronbacha.